Zuid-Holland
IVN
dinsdag30mrt2021

Zwerfie Rotterdam

Zwerfie, waar komt die naam vandaan? Dat vroeg Liesbeth Den Haan eind januari aan Ivo Rodermans, die opereert - samen met vele anderen - onder de naam Zwerfie Rotterdam. “Het is een samentrekking van ‘selfie’ en ‘zwerfafval’. Een ‘zwerfie’ is dus een foto van een opgeraapt stuk zwerfafval.”

Ivo: “Door het delen van een zwerfie op sociale media confronteer je producenten van verpakkingen met de gevolgen van hun materiaalkeuze. Je laat bovendien in alle openheid zien dat zwerfafval opruimen de norm is. Dat is zinvol, want veel mensen zijn opgevoed met het idee dat afval vies is en dat je er vanaf moet blijven. De gevoelens bij afval oprapen kunnen daardoor ambivalent zijn; het geeft een goed gevoel om de natuur ervan te verlossen, maar op de achtergrond speelt soms ook die schaamte. In het begin moest ik dat zelf ook overwinnen en raapte ik vooral afval als ik in het bos liep, als niemand mij zag. Maar je moet juist tussen de mensen, juist midden in de wijk, laten zien wat je doet. Dan gaan mensen positief reageren, gaan ze je voorbeeld volgen. Dat realiseer ik mij nu.”

Ivo is inwoner van Rotterdam en wijdt eenZwerfie Rotterdam groot deel van zijn vrije tijd aan rapen van zwerfafval en bewustmaking en lobbyen rond zwerfafval. Filosofisch merkt hij op: “Er zit een logica in, dat je het waardevolle opeet of gebruikt, maar het voor jou waardeloze achterlaat, zoals een dier dat doet. Dat is voor een schilletje van een nootje of een klokhuis prima, maar het is een probleem geworden doordat we onafbreekbare verpakkingen zijn gaan maken. Die natuurlijke aandrang om nutteloze dingen uit je handen te laten vallen, vraagt om bewustzijn dat al dat plastic schadelijk is voor je eigen omgeving en voor de voedselketen. Datzelfde bewustzijn kan je óók motiveren om juist afval op te rapen. Zwerfafval is feitelijk van niemand meer en daarmee van iedereen, ook van jou. Dan heb je de keuze: het te laten liggen of het op te rapen.”

Minder plastic kopen

Eenmaal geïnspireerd door het voorbeeld van mensen als Henk Vrugt, de geestelijk vader van het woord zwerfie, doet Ivo sinds 2016 meer dan alleen opruimen. “Dan kun je altijd bezig blijven. We moeten voorkómen dat al dat afval in het milieu terecht komt. Door te zorgen dat afval waardevol blijft nadat de inhoud is geconsumeerd, maar ook door minder verpakkingsmateriaal te gebruiken. Wat je niet in je handen hebt, kun je ook niet laten vallen. Minder plastic verpakkingen kopen heeft zélfs zin als je keurig je afval in de bak gooit. Probleem is dat ingezameld plastic afval deels wordt geëxporteerd naar landen als Turkije - waar blijkt dat het vervolgens niet wordt verwerkt maar ‘gewoon’ wordt gedumpt, bijvoorbeeld in rivieren."

Plasticgebruik terugdringen

"We moeten dus het gebruik van plasticZwerfie Rotterdam terugdringen. Zo kwam ik deze week nog een label van Sissy Boy (modemerk) tegen. Waarom moet dat van plastic zijn? Ik heb de foto op social media gepost. Het is de kracht van sociale media dat je samen met gelijkgestemden aan bedrijven krachtige signalen kunt afgeven. Een flinke groep zwerfafvalrapers verzamelt daarnaast data. Daarmee kun je naar een bedrijf toe, om ze te confronteren met het afval dat zij helpen verspreiden. En te vragen er iets aan te doen. Dat werkt.
Zo is het bijvoorbeeld gelukt om plastic knetterballen uit de schappen te krijgen van heel veel winkelketens. Een ander succes is Anta Flu. Zo’n 200 mensen verspreid door het hele land legden de vindplaats van zestienduizend plastic wikkels vast. Alleen al in Rotterdam waren dat er zo’n vierduizend. De Overschiese producent Pervasco liet zich overtuigen en nu worden de wikkels van waspapier gemaakt.  Er is nog wel afval, maar het is minder schadelijk."

Inzamelen en recycling

De wereldproductie van plastic is enorm groot. Grofweg 45 procent van al het plastic ooit geproduceerd is van na het jaar 2000. Negen procent van alle nieuwe plastics word gerecycled en maar liefst een derde deel komt in het milieu terecht. Toch zijn er lichtpuntjes, vindt Ivo. “Europa stelt gelukkig hoge eisen aan het percentage recycling. Zo moet in 2025 al 77 procent van alle plastic flessen worden ingezameld. Kanttekening is wel dat ook een gerecycled product weer kan eindigen als zwerfafval. Daarom is het ook zo belangrijk om te zorgen dat een verpakking waarde behoudt nadat de inhoud is geconsumeerd. Dat kan met statiegeld.”

Statiegeld

In Nederland probeerde deZwerfie Rotterdam verpakkingsindustrie jarenlang tegen te houden dat er statiegeld kwam op plastic flesjes. Via het door hen opgerichte platform Nederland Schoon werden inwoners in vier proefwijken erop aangesproken flesjes niet op de grond te gooien, maar in een speciale flesjesbak te gooien. Met de pilots, waaronder één in Rotterdam-Noord, probeerden ze aan te tonen dat hun campagne de hoeveelheid plastic flesjes in het milieu net zo succesvol terugdringt als statiegeld zou doen. Onderzoek door vrijwilligers zoals Ivo toonde aan dat er niets veranderde. Inmiddels heeft de Tweede Kamer besloten dat in juli dit jaar statiegeld op plastic flesjes wordt ingevoerd. Blikjes volgen op 31 december 2022.
Ivo heeft een aantal gebieden waar hij samen met andere vrijwilligers regelmatig opruimt, zoals aan de Schiekade in Spangen en in de Lekhaven. Ook ruimt hij wel in z’n eentje op, bijvoorbeeld op de dijk voor zijn eigen huis of aan de Oude Maas. De waterkant, langs rivieren en havens, vindt hij belangrijk. Dat is namelijk de laatste mogelijkheid om (plastic) afval te verwijderen, voordat het in het water komt en uiteindelijk in zee. Zwerfie Rotterdam organiseert niet alleen cleanups met groepen, maar heeft ook individuele vrijwilligers die zelfstandig opruimen met leenmateriaal. 

Landelijke beweging

Zwerfie maakt onderdeel uit van een landelijke beweging. De koplopers in het bestrijden van zwerfafval noemen zichzelf The Plastic Avengers. Samen delen ze informatie en voeren ze campagnes. Zo loopt nu een actie rond Mars Nederland om plastic wikkels van de bekende snacks vast te leggen met de App van de Plastic Avengers, met als doel om het succes met Anta Flu te herhalen. Het blijft niet daarbij. Zo nu en dan zet Zwerfie een lobby op om zwerfafval in Rotterdam op de politieke agenda te krijgen. Zij kaartten bijvoorbeeld het gebruik van confetti-kanonnen aan; het lukte (tot nu toe) niet om hierop een verbod te krijgen. Na vragen van gemeenteraadsleden kwam er wél een verbod op het oplaten van ballonnen en onderschreef Rotterdam de uitbreiding van statiegeld naar flesjes en blikjes.
“Nu zijn we bezig met het probleem van het piepschuim afval. Dit komt via particulieren en bouwbedrijven overal op straat terecht. Het is materiaal dat verwaait en snel verpulvert en dan gemakkelijk in het water terecht komt. Het is dan nauwelijks meer op te ruimen. Na vragen van een gemeenteraadslid zijn ambtenaren nu bezig een notitie te maken waarin potentiële maatregelen op een rij worden gezet. Zo’n maatregel zou kunnen zijn om in een convenant met bedrijven af te spreken om piepschuim alleen in afgesloten ruimtes te snijbranden en om bouwcontainers af te dekken.”

Opruimen van zwerfafval is een rage

Steeds meer mensen zijn gaanZwerfie Rotterdam meedoen, mede te danken aan de lockdown. Ivo schat dat In Rotterdam nu duizenden  mensen in een of ander verband of individueel regelmatig afval rapen. Alleen al in januari dit jaar zijn bij de gemeente 370 opruimpakketten aangevraagd. Sinds de eerste lockdown in het voorjaar is het aantal vrijwilligers bij Zwerfie Rotterdam ook verdubbeld. “Hoewel zwerfafval meestal schoner is dan de gemiddelde deurklink, heeft Covid onze vrijwilligers ook bewust gemaakt van de noodzaak om voorzichtig te zijn. Dus een afvalgrijper of handschoen gebruiken om vers zwerfafval op ta pakken en geen grijpers doorgeven aan anderen buiten het eigen huishouden zonder die te desinfecteren. Hoe klein het risico van besmetting met corona door oppervlakte-contact met zwerfafval ook is, we moeten deze voorzorgen nemen en dat nemen we serieus.” 

Deelproject Kleine Wateren in Rotterdam van start

Het nieuwe project Kleine Wateren onderzoekt het (plastic) afval langs de kleinere wateren in Rotterdam, bijvoorbeeld langs de Rotte, de Schie en in enkele oude havens. Begin februari zijn de tracés toegewezen aan de nieuwe afvalonderzoekers die zich hadden aangemeld voor dit project; inmiddels zijn ze op pad gegaan. Tot de nieuwe tracés behoren de natuurlijke oevers langs de Nassauhaven, aangelegd in het kader van het programma de Rivier als Getijdenpark. Dit programma is bedoeld om bewoners dichterbij de rivieroevers te brengen en getijdennatuur meer kans te geven. 

Volg Zwerfie Rotterdam via  Facebook, Twitter en Instagram

Overgenomen uit Klimop, ledenblad van IVN Rotterdam en omstreken,
voorjaar 2021.

Tekst: Liesbeth den Haan
Foto's: Ivo Rodermans